niedoskonała mama

niedoskonała mama

perfekcjonizm
dzieci psyche

Perfekcjonizm-pogoń za akceptacją, która wywołuje cierpienie. Jak nie wychować perfekcjonisty?

„Czasami trudno pogodzić perfekcjonizm z rolą rodzica. Dziecko bywa nieprzewidywalne i niszczy uporządkowany świat perfekcjonisty.” Malwina Huńczak

Choć perfekcjoniści są cenieni za niezawodność, rzetelność, wysoką jakość pracy i nagradzani społecznie, paradoksalnie nieustanne poprawki mogą osłabić ich produktywność, ponieważ nie ustalają priorytetów i wszystko chcą wykonać na najwyższym poziomie. Doprowadza to do przemęczenia, ich projekty ciągną się w nieskończoność. Mogą mieć też problemy w relacjach.

„To, co robisz, jest ważniejsze od tego, jak to robisz, a robienie czegoś dobrze nie sprawi, że to stanie się ważne.” Tim Ferris

Perfekcjonistyczny partner może unikać bliskości poprzez oczekiwanie doskonałości. Gdy wraca z pracy, a dzieci biegną się przytulić, może krytykować je za bałagan w pokoju, sugerując, że zasłużą na wspólny czas dopiero, gdy posprzątają. Dziecko wzrasta w przekonaniu, że nie jest dość dobre i nie zasługuje na miłość takie, jakie jest.

„Kiedy wracam do domu, nie potrafię się po prostu wyluzować, cieszyć się i być z rodziną. Denerwują mnie najmniejsze szczegóły: niedomknięta szafka, plama na podłodze… Chciałabym usiąść i odpocząć, ale nie potrafię, bo ciągle coś w domu poprawiam.” (fragment książki „Siła niedoskonałości” Malwiny Huńczak)

Siłą napędową perfekcjonizmu jest zakorzeniony w dzieciństwie lęk przed odrzuceniem, krytyką, dezaprobatą oraz:

„postrzeganie niepowodzeń jako dowodu na bezwartościowość swojej osoby.” Malwina Huńczak

Perfekcjonista uzależnia swoje poczucie własnej wartości od tego, co mu wychodzi, często więc nie podejmuje wyzwań, bo boi się porażki. Perfekcjoniści mają skłonność do prokrastynacji, która w dzieciństwie kształtuje się jako odpowiedź na nadmierną kontrolę rodzica, jest przejawem biernej agresji, formą buntu przed tonem nieznoszącym sprzeciwu i nadmiernymi wymaganiami. Perfekcjoniści mogą też stawiać sobie nierealistyczne cele dyktowane chorobliwą ambicją. Mają tendencję do samooskarżania. Źle znoszą krytykę, która oznacza dla nich odrzucenie i przekreślenie ich wartości.

„Swoje poczucie wartości uzależnia od osiągania sukcesów. Obawia się, że straci w oczach innych, jeśli wykaże się brakiem konsekwencji lub nie wykona zadań tak dobrze, jakby tego chciał.” Malwina Huńczak

Perfekcjonista bardzo przejmuje się tym, jak oceniają go inni. Czerpie poczucie własnej wartości z opinii innych ludzi, dlatego nieskazitelny wizerunek, sukcesy to dla niego być albo nie być.

„Żyje w przekonaniu, że inni zaakceptują go tylko wtedy gdy będzie osobą nieskazitelną i nieomylną. Ciężko znosi błędy, bo zagrażają jego wizerunkowi samego siebie. (…) Perfekcjoniście się wydaje, że ludzie koncentrują się na jego potknięciach i w momencie porażki dyskwalifikują go jako człowieka.” Malwina Huńczak

Jego wysokie standardy na każdym polu-czystości, ambicji, osiągania coraz to nowych celów mogą prowadzić do problemów w bliskich relacjach. Komentarze o tym, że nie jest dość czysto, że dorosłe dziecko mogło się bardziej postarać, zniechęcają do częstych spotkań. Choć perfekcjonista osiąga wiele sukcesów, często odbywa się to kosztem czasu dla bliskich, brakuje mu też spontaniczności i umiejętności tworzenia relacji opartych na bliskości. Perfekcjonista nieustannie coś poprawia (w swoim otoczeniu, w bliskich, w projektach zawodowych), ma więc trudności ze zrelaksowaniem się i czerpaniem radości z życia. Taka postawa może wpędzić w pracoholizm lub czynności kompulsyjne.

Perfekcjonistyczni rodzice są krytyczni i wymagający w stosunku do dzieci, co negatywnie odbija się na ich poczuciu własnej wartości.

„Perfekcjonizm jest następstwem potrzeby kontroli i chęci wywierania wpływu na dziecko. Działania dzieci są nieustannie sprawdzane, kontrolowane i oceniane. (…) To skrupulatne zarządzanie jego rozwojem wynika z faktu, że perfekcjoniści w dzieciństwie sami byli pozbawieni uwagi rodziców.” Malwina Huńczak

Jak nie wychować perfekcjonisty?

„Dzieci, które mają poczucie, że są kochane i akceptowane, nie będą popadać w perfekcjonistyczne wzorce zachowań.” Malwina Huńczak

Dzieci perfekcjonistycznych rodziców, których nie da się zadowolić, czują się niekochane. Same stają się perfekcjonistami, by osiągnięciami zasłużyć na miłość i akceptację.

  • Okazuj dziecku miłość bezwarunkową, unikaj krytyki, buduj bliskość emocjonalną i nie piętnuj za błędy, wpajaj, że są częścią rozwoju, zdobywania nowych doświadczeń i umiejętności.

„Z badań, które przeprowadzili Randy Frost i Patricia Marten, wynika, że córki postrzegają perfekcjonistyczne matki jako mające bardzo wysokie wymagania, okazujące krytykę i nie dające przyzwolenia na błędy. Mają duże trudności z okazywaniem uczuć oraz skłonność do uzależniania akceptacji od wyników i czynników zewnętrznych. Kiedy odbierają matki jako oceniające, wtedy same przejawiają więcej zachowań perfekcjonistycznych.” Malwina Huńczak

  • unikaj sformułowań : „mogłeś dać z siebie więcej”, „Albo coś robisz dobrze, albo wcale”, „Nie wypada, żeby w pokoju był taki bałagan. Zawsze musi być porządek.” (Malwina Huńczak)
  • doceniaj sukcesy dziecka, zamiast w odpowiedzi na nie pytać, kiedy dostanie kolejny awans (a w dzieciństwie: „piątka? Dlaczego nie szóstka”?)
  • unikaj uogólnień: zawsze, nigdy, do niczego się nie nadajesz, które sprzyjają postrzeganiu wszystkiego w skrajnościach: jeśli popełniłem mały błąd, to wszystkie wcześniejsze starania są na nic.

„Perfekcjonista nie traktuje błędów jako chwilowych potknięć dotyczących konkretnej sytuacji. Odbiera je globalnie i uważa, że to dowód potwierdzający niedoskonałość jego osoby. Na głębszym poziomie można to zinterpretować jako lęk przed odrzuceniem.” Malwina Huńczak

  • nie stawiaj dziecku nadmiernych wymagań, rozwijaj jego pasje zamiast z góry określać, kim ma zostać w życiu. Nie wywieraj na nim zbytniej presji. Pozwól mu odkrywać własne predyspozycje, to, co lubi, co sprawia mu radość.

„Perfekcjoniści niezmiernie poważnie traktują przyszłą karierę syna lub córki (…) stawiają im bardzo wysokie wymagania. (…) Zdarza się, że sami odnoszą znaczące sukcesy w życiu, więc od swoich dzieci oczekują tego samego. Kontrolują ich poczynania i porównują z innymi.” Malwina Huńczak

Jeśli dziecko nie zostanie docenione przez rodzica, nie spełni jego wymagań, czuje się winne, cierpi jego samoocena, pojawia się stres.

  • doceniaj zaangażowanie dziecka, staranność i pracowitość, zamiast dostrzegać tylko efekt końcowy-ocenę, dyplom, zwycięstwo w konkursie.

Perfekcjoniści często myślą, że osiągną szczęście po dokonaniu kolejnego sukcesu, ważne jest, by zaczęli doceniać udział w przedsięwzięciu i czerpali radość z poszczególnych etapów. Nawet wyzwanie zakończone porażką może okazać się wartościowe, jeśli po drodze nauczymy się czegoś nowego, lub choćby tego, co się u nas nie sprawdza. Wtedy nawet niepowodzenie może być cennym doświadczeniem, a nie czymś wstydliwym, przesądzającym o tym, że jesteśmy do niczego.

„Jeśli nie czerpiesz radości z procesu dochodzenia do celu, odkładasz swoje szczęście na nieokreślone później(…). Tymczasem możesz zdecydować, że będziesz szczęśliwy w podróży, a nie dopiero u celu. Twoje życie i szczęście są dzisiaj, tu i teraz. Nie jutro. Nie wczoraj. Takie podejście sprawia, że angażujesz się wtedy w działanie bez martwienia się o efekt końcowy.” Malwina Huńczak

  • perfekcjonizmowi może sprzyjać wychowanie w rodzinie dysfunkcyjnej, np. z problemem alkoholowym:

„wpływ rodziców alkoholików jest czynnikiem wspomagającym niezdrowy perfekcjonizm. Podobne cechy widać u osób z rodzin dysfunkcjonalnych, w których brakuje bezpieczeństwa, a jest niepewność i nieprzewidywalność. Dziecko może wówczas stworzyć własne mechanizmy obronne, aby zachować poczucie równowagi.” Malwina Huńczak

Choć perfekcjoniści cenieni są za pracowitość, schludność i ambicję, ich silą napędową jest niska samoocena i lęk przed odrzuceniem. Jeśli perfekcjonizm zamienia się w chorobliwe dążenie do doskonałości, powoduje cierpienie. Oddala od nas cele (boję się zacząć, udoskonalam projekt, nie mogę wykonać więcej zleceń, bo ciągle poprawiam te wystarczająco dobre, ale boję się, że klient je odrzuci), negatywnie rzutuje na relacje z bliskimi, obniża samoocenę. Perfekcjoniści często wyrzucają sobie, że mogli coś zrobić lepiej, prawie nigdy nie są z siebie do końca zadowoleni. Chcą być docenieni przez innych i często ignorują to, co dla nich ważne, by zadowolić otoczenie.

Marta Szyszko

Na podstawie:

perfekcjonizm

Uważasz ten post za przydatny? Podziel się z innymi

Comments

comments