„Wstyd zaliczamy do tzw. uczuć społecznych. Oznacza to, że pojawia się tylko wtedy, gdy mamy kontakt z innymi ludźmi albo o nich myślimy.”(W. Kołyszko, J. Tomaszewska); Jego celem jest nas ostrzegać i  pomóc uniknąć ośmieszenia. Uświadamia, że nie możemy robić wszystkiego, co nam się podoba.

„Czasem mówi nam, że lepiej zachowywać się podobnie jak inni, choć zwykle wolimy robić to, na co sami mamy ochotę.” (W. Kołyszko, J. Tomaszewska)

Są sytuacje, w których warto pokazać, że różnisz się od innych. Jeśli pod wpływem wstydu zechcesz zrobić wszystko dla innych, możesz po drodze stracić siebie.

„Niekiedy dobrze jest, mimo przykrości, odróżniać się od otaczających ludzi.” (W. Kołyszko, J. Tomaszewska)

Wstyd może pojawić się z 3 powodów:

Gdy różnimy się od innych

Czasem coś z czego jesteśmy dumni i z czym nie chcemy się rozstawać, jest powodem drwin. Kiedyś akceptacja grupy była kluczowa dla przetrwania. Dziś możemy podjąć decyzję, kiedy warto dopasować się do innych, a kiedy być sobą mimo wszystko.

Gdy nieświadomie przekraczamy czyjeś granice, a druga osoba cierpi

Wstyd jest naturalną reakcją, gdy robimy komuś przykrość, a ta osoba daje nam to odczuć, a także gdy łamiemy swoje zasady, postępujemy wbrew wartościom, co pozwala uniknąć przykrych konsekwencji, jeśli w porę posłuchamy swojego wstydu. Wstyd jest stróżem moralności.

Gdy ktoś próbuje nam wmówić, że mamy powód do wstydu, choć to rozmówca robi coś niewłaściwego. Czasem wstydzimy się za zachowania dorosłych, na które nie mamy wpływu, a są kompromitujące, np. gdy rodzic upije się na uroczystości rodzinnej i traci panowanie nad mową, sposobem poruszania się. Ten wstyd należy do osoby, która zachowuje się nieodpowiednio, branie go na siebie jest destrukcyjne. Może prowadzić do chronicznego wstydu – każda sytuacja wyzwala automatyczną reakcję – rumieniec, chęć schowania się przed innymi, wbijanie wzroku w podłogę, kulenie ramion.

„Wtedy wstyd staje się trudny do wytrzymania, a ja z byle powodu czuję się okropnie, coraz gorzej i gorzej. I nic mi się nie chce robić. I chciałbym, żeby mnie nie było. Myślę o sobie źle i cały czas czekam, kiedy znowu ktoś mnie wyśmieje lub powie coś przykrego. Ktoś, kto bez przerwy się wstydzi, nie lubi przebywać z innymi ludźmi. Czuje się samotny.”  (W. Kołyszko, J. Tomaszewska)

wstyd

Jak odczuwamy wstyd?

  • Jest mi głupio.
  • Czuję się zażenowana, poniżona, onieśmielona, speszona, skrępowana.
  • Czerwienię się, głos grzęźnie mi w gardle, mam ochotę zniknąć.

Kiedy wstyd zniknie?

Jeśli przekraczamy czyjeś granice, możemy przeprosić, zaprzestać działań i mieć na uwadze, by w przyszłości czegoś nie robić.

Czasami inni wzbudzają nasz wstyd za zdrowe postawy: mówienie prawdy, wyrażanie emocji, asertywne stawianie granic. Robią to z obawy, że wydadzą się ich wstydliwe sekrety, np. o czyimś nałogu. Wtedy warto mieć świadomość, że nie zrobiliśmy nic złego. Jedną z ważnych umiejętności jest poczucie własnych granic, które między innymi pozwala nam nie chłonąć cudzych przekazów jak gąbka i nie brać odpowiedzialności za czyjeś zachowanie.

„Zdrowy wstyd jest pożyteczny, ale kiedy przeżywam go nieustannie, bardzo utrudnia życie. Dzieje się tak wówczas, gdy inni mówią, że jestem od nich gorszy, że coś ze mną jest nie w porządku. Gdy wyśmiewają mnie i traktują pogardliwie. Najtrudniej to wytrzymać, gdy tak postępują ważne dla mnie osoby – rodzice, rodzeństwo, koledzy lub koleżanki.”  (W. Kołyszko, J. Tomaszewska)

Sekrety sprawiają, że wstyd rośnie do ogromnych rozmiarów i dominuje nasze życie. Skłania nas do społecznej izolacji (wtedy można być pewnym, że nic złego ze strony innych nas nie spotka), prowadzi do utraty pewności siebie, niskiego poczucia własnej wartości, braku odwagi do działania i spadku radości życia. Niektórzy wolą zawstydzić innych, by nie wydała się ich własna niekompetencja. Prawda wyzwala, nawet jeśli jesteś jedyną osobą, gotową ją dostrzec i zaakceptować.

Wywyższanie się, dyskredytowanie innych to również objawy wstydu

Ktoś, kto się wstydzi, może traktować innych z pogardą. Jego uczucia względem siebie, demaskowane są poprzez sposób, w jaki traktuje innych.

„Wywyższa się i w ten sposób przez chwilę przestaje czuć się gorszy.”  (W. Kołyszko, J. Tomaszewska)

Marta Szyszko

na podstawie:

„Wstyd i latający śpiwór” Wojciech Kołyszko, Jovanka Tomaszewska, wyd. GWP

wstyd-i-latajacy-spiwor.2

Uważasz ten post za przydatny? Podziel się z innymi

Comments

comments