Jeśli w jakiejś grupie społecznej, na przykład rodzinie, wszyscy postrzegają się jako pełnych cnót i wskazują na niezdarę, degenerata, nieudacznika, który winny jest wszystkich ich nieszczęść i przynosi wstyd rodzinie, prawdopodobnie mamy do czynienia z szukaniem kozła ofiarnego.

„Kozioł ofiarny skupia na sobie wszystkie negatywne uczucia całej rodziny. (…) Pozostali są teraz „dobrzy”, a w nim skupia się wszystko, co złe, on jest przyczyną wszystkich kłopotów, jakie doskwierają rodzinie. ” Skynner, J. Cleese

Szukanie kozła ofiarnego ma miejsce wtedy, gdy na jednym członku rodziny skupiają się wszystkie negatywne emocje przeżywane przez innych. Osoba, która mówi-on mnie denerwuje, tak naprawdę przeżywa złość, ale nie chce wziąć za nią odpowiedzialności, więc szuka tego złego, kto jest przyczyną. Jeśli wskazujesz na kogoś palcem, pamiętaj, że cztery pozostałe wskazują na ciebie.

Nie ma ludzi nieskazitelnych, ani całkowicie złych

Kozłem ofiarnym może stać się osoba uzależniona, niezaradna, która tak mocno zidentyfikowała się z tą rolą, że swoim życiem potwierdza brak sukcesów i dąży do porażki.

Niektórzy „mają potrzebę lokowania negatywnych uczuć w innych ludziach, po to, żeby zapewnić sobie spokój (…) do dobrego samopoczucia będzie mu potrzebne przekonanie, że to świat zewnętrzny jest zły.” Skynner, J. Cleese

Kozioł ofiarny-dlaczego przyjmuje tę rolę?

Choć rola czarnej owcy w rodzinie jest niewdzięczna, a chłonięcie negatywnych stanów innych może nawet skończyć się depresją, a także rujnuje poczucie własnej wartości, kozioł ofiarny zgadza się pełnić tę rolę z kilku powodów:

  • przynajmniej nie jest innym obojętny i może uzyskać uwagę członków rodziny, negatywna uwaga jest lepsza niż obojętność. O nim się rozmawia.

„W takiej sytuacji wszyscy mogą grać w „podaj dalej”, przekazując innym własne złe uczucia, dopóki w pewnym momencie nie zwalą ich wszystkich na jednego członka rodziny-kozła ofiarnego-który godzi się na to, chcąc pomóc pozostałym.” Skynner, J. Cleese

  • dzięki niemu rodzina trwa, trzyma ją w całości, co daje mu poczucie bezpieczeństwa, kiedy on chłonie jak gąbka negatywne stany innych, sytuacja się stabilizuje. Na rodzinę może działać jakiś silny stresor, zagrażający jej trwałości, np. nałóg któregoś z członków.

„Rodzina potrzebuje go dopóty, dopóki godzi się pełnić tę funkcję „wiadra na pomyje”, a dzięki temu w jakiś obłędny sposób ma zapewnione poczucie bezpieczeństwa.” Skynner, J. Cleese

  •  Czasami też rodzina nie ma żadnych innych tematów niż poczynania kozła ofiarnego, co nie tylko pozwala im czuć się lepszymi, uniknąć trudnych emocji, ale spaja rodzinę, tworząc poczucie bliskości (mają wspólnego wroga), członkowie grupy często nie mają pozytywnych tematów do omówienia.
  • odwraca uwagę od właściwych problemów i konieczności konfrontowania się z nimi (jak nałóg, kryzys w związku),
  • kozioł ofiarny maskuje brak zdrowej więzi i głębszych uczuć, brak poczucia własnej indywidualności;

Kozioł ofiarny – wytykany palcami, ale potrzebny

kozioł ofiarny

Jeśli kozioł ofiarny zniknie, nie będzie kontaktował się z grupą, rodzina będzie zabiegać o powrót kozła ofiarnego, jeśli to niemożliwe, będzie potrzebny kolejny winny, w którym można ulokować swoje negatywne stany.

„Potrzeba znalezienia przyczyny kryzysu, połączona z lękiem przed wzięciem odpowiedzialności na siebie sprawia, że winą obarcza się kogoś, kto jest na tyle słaby, by nie umiał się skutecznie obronić. Na nim wyładowane zostają nagromadzone frustracje i stres, (…) emocje: złość, gniew, poczucie bezsilności czy utraty kontroli nad swoim życiem. (…) pozwala pozbyć się grupowego poczucia winy. ” Dr Grzegorz Iniewicz

Kozioł ofiarny w dzieciństwie to ofiara w dorosłym życiu

„Rodzice uwikłani w problem alkoholowy (…) ledwie radzą sobie ze swoimi uczuciami: lękiem, złością, poczuciem bezradności i beznadziejności. (…) Po pewnym czasie dziecko uczy się, że potrafi rozładować napięcie w rodzinie dzięki swoim niegrzecznym zachowaniom. Woli, aby rodzice razem krzyczeli na nie i nim się zajmowali nim się zajmowali, niż prowadzili mordercze kłótnie pomiędzy sobą. Z czasem kozioł ofiarny powoduje tak duże problemy, że potrzeba sił obojga rodziców, aby go poskromić i w ten pokrętny sposób dziecko spaja rodzinę, samo ponosząc największe straty. ” Elżbieta Zubrzycka

Dziecko pozwala zapomnieć o kryzysie, przez jaki przechodzi małżeństwo. W niektórych rodzinach jedno z dzieci jest uosobieniem talentów, dobra, pożądanego zachowania, a drugie krytykowane, podważa się jego wartość, zdolności, podkreśla, że zawsze jest niegrzeczne, przypisuje najgorsze cechy i winy za to, co trapi rodzinę. Wkrótce dziecko utożsamia się ze swoją rolą i zachowuje tak, by potwierdzić, że jest takie, jak widzą je inni. Krytykowanie jednego dziecka często jest sposobem na wychowanie niezdary, która bez rodziców sobie nie poradzi, a zatem gwarantuje rodzicom, że zawsze będzie z nimi związana. To ucieczka od samotności.

Jaką cenę płaci kozioł ofiarny za utrzymanie rodziny w jedności?

  • samotność i poczucie odrzucenia
  • niskie poczucie własnej wartości
  • gdy opuszcza rodzinę, obwinia ją za swoje niepowodzenia, a więc paradoksalnie sam nie bierze za siebie odpowiedzialności
  • życie jest dla niego pasmem krzywd i niesprawiedliwości
  • negatywizm i pesymizm

Sposobem na wyzwolenie się z roli kozła ofiarnego jest odbudowanie poczucia własnej wartości, zaprzestanie noszenia w sobie winy za nieszczęścia całej rodziny, zmiana przekonań na temat świata, sprawczość i odnoszenie sukcesów, stawianie granic osobom, które próbują kozła wtłoczyć w dawne schematy. Uświadomienie mu, że to, co inni o nim myślą i to, co samo o sobie myślało nie jest prawdą:

„pokazanie, że tak naprawdę jego sposób myślenia o sobie nie jest odbiciem rzeczywistości, tego jaki jest naprawdę, ale narzuconą mu rolą.” Dr Grzegorz Iniewicz

Marta Szyszko

na podstawie:

żyć w rodzinie i przetrwaćalkoholizm w rodzinie

Uważasz ten post za przydatny? Podziel się z innymi

Comments

comments